Dünyada müziği olmayan nadir halk danslarından biri olan Bursa’nın Kılıç Kalkan oyunu, yalnızca bir halk oyunu değil; aynı zamanda bir tarih anlatısı, bir savaş dili ve kolektif hafızanın sahneye taşınmış halidir. Bu oyun, melodisini enstrümanlardan değil, kılıç ve kalkanların çarpışmasından çıkan metalik seslerden alır. Ritmini adımlardan, nidalardan ve savaş düzenini andıran figürlerden üretir. Bu yönüyle Kılıç Kalkan, Bursa’nın tarihsel kimliğiyle doğrudan bağlantılı, eşsiz bir kültürel mirastır.
Rivayetlere göre Kılıç Kalkan oyununun kökeni, Osmanlı ordusunun Bursa’yı kuşattığı yıllara uzanır. Uzun süren kuşatma sırasında hem Osmanlı askerlerinin moralini yükseltmek hem de kale içindeki Bizans askerleri üzerinde psikolojik baskı oluşturmak amacıyla, askerlerin kılıç ve kalkanlarıyla karşılıklı oynadıkları bu hareketler zamanla bir ritim kazanmıştır. Kılıçların ve kalkanların birbirine vurmasıyla oluşan ses, oyunun temel ritmini oluşturmuş; askeri talim hareketlerine benzeyen figürler ise giderek sistematik bir yapıya kavuşmuştur. Bursa’nın 6 Nisan 1326’da fethedilmesinden sonra bu oyun, askerî eğitimlerde ve törenlerde tekrarlanmış, zamanla sivil hayata taşınarak bir halk dansına dönüşmüştür.
Kılıç Kalkan oyunu, kolbaşı adı verilen liderin komutlarıyla icra edilir. Oyuncular sahneye nara atarak girer, çember oluşturur ve belirli bir disiplin içinde figürleri uygular. “Hasdur”, “Ya Allah” gibi komutlar, oyunun askeri karakterini açıkça yansıtır. Oyunda peşrev, yemin töreni, eğitim, cenk, anlaşma devresi ve ara savaşı gibi bölümler bulunur. Her figür, askerlik yaşamının bir aşamasını temsil eder; çağrılış, yemin, savaş, mütareke ve zafer sevinci bu figürlerle anlatılır.
Oyunun bugünkü koreografik yapısı, 1918 yılında merhum Mustafa Tahtakıran tarafından, figürlerin özgünlüğü korunarak oluşturulmuştur. 1956 yılında kurulan Bursa Kılıç Kalkan Halk Oyunları Derneği ile oyun hem yurt içinde hem de yurt dışında tanıtılmış, özellikle 1950–1970 yılları arasında altın çağını yaşamıştır. Bugün Kılıç Kalkan, Bursa’nın simgelerinden biri olarak kabul edilir ve şehrin kültürel belleğinde önemli bir yer tutar.
Sessiz gibi görünen ama aslında tarihin sesini taşıyan bu oyun, Bursa’nın geçmişini bugüne taşıyan güçlü bir anlatım biçimidir.
Bursa’da özel günlerde gerçekleştirilen Kılıç Kalkan gösterilerinin ardından, Bursa ziyaretlerinizde Türk mutfağının değerli lezzetlerinden biri olan Bursa Döner Kebabı’nın tadına varmak için İskender şubelerimize bekliyoruz. Rezervasyon için bizi arayabilirsiniz.
📍Bursa Heykel Atatürk Cad. No:60 – küçük tarihi mavi dükkan
📍Bursa Korupark AVM
📍Bursa Downtown AVM
Kaynakça:
– http://bursakilickalkan.com
– kulturportali.gov.tr
– tr.wikipedia.org
Görsel kaynak; https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bursa/kulturatlasi/kilic-kalkan